Rozwód, poza wymiarem osobistym, wiąże się z koniecznością uregulowania kwestii majątkowych między byłymi małżonkami. Jednym z bardziej złożonych zagadnień faktyczno-prawnych jest rozliczenie wydatków i nakładów poczynionych z majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek wspólny. Problem ten nabiera szczególnego znaczenia w sytuacjach, gdy jeden z małżonków finansował ze środków osobistych np. zakup bądź remont nieruchomości, zakup wyposażenia, czy spłatę kredytu obciążającego wspólny majątek.
Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co do zasady, każdy z małżonków zachowuje swój majątek odrębny, natomiast przedmioty nabyte w trakcie trwania małżeństwa wchodzą do majątku wspólnego. Jeżeli jednak dochodzi do przesunięć majątkowych między tymi masami, w trakcie trwania małżeństwa, to możliwe jest dokonanie ich rozliczenia przy podziale majątku.
Podstawową zasadą jest to, że małżonek, który dokonał wydatków i nakładów z majątku odrębnego na majątek wspólny, może żądać ich zwrotu, jednakże zwrot ten nie zawsze odpowiadał będzie nominalnej wartości poniesionych wydatków. W praktyce sąd bierze pod uwagę aktualną wartość nakładów w chwili dokonywania podziału majątku, a także ich wpływ na wartość składnika majątkowego. Oznacza to, że istotne jest nie tylko to, ile środków zostało wydatkowanych, ale również jaki efekt ekonomiczny przyniosły te nakłady. Może się zdarzyć, że w związku z wysokością dokonanego wydatku lub nakładu, dany składnik majątku, chociaż zakupiony do wspólności, będzie uznany za majątek odrębny małżonka, który wydatku lub nakładu dokonał.
Kluczowe znaczenie ma także właściwe udokumentowanie poniesionych wydatków i nakładów. W postępowaniu o podział majątku wspólnego ciężar dowodu spoczywa na osobie, która dochodzi roszczenia. Faktury, umowy, potwierdzenia przelewów czy zeznania świadków mogą okazać się niezbędne dla wykazania zarówno wysokości nakładów, jak i ich źródła.
W tym miejscu warto wskazać, że pod pojęciem „wydatki”, rozumie się koszty związane z nabyciem określonego przedmiotu. Mogą to być zarówno ruchomości jak i nieruchomości. Nakłady, zaś, to najogólniej rzecz ujmując, koszty finansowe poniesione na rzecz, ruchomą lub nieruchomą, mające na celu np. jej zachowanie w stanie należytym, umożliwienie korzystania z rzeczy, jej ulepszenie.
Nie wszystkie wydatki podlegają jednak rozliczeniu. Co do zasady nie uwzględnia się nakładów zużytych na bieżące potrzeby rodziny, takich jak koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Rozliczeniu podlegają natomiast wydatki o charakterze inwestycyjnym, zwiększające wartość majątku wspólnego.
W praktyce sprawy o rozliczenie nakładów bywają skomplikowane i wymagają szczegółowej analizy stanu faktycznego oraz odpowiedniego przygotowania dowodowego. Warto pamiętać o tym, że rozliczenia wydatków i nakładów, w postępowaniu sądowym, dokonuje się wyłącznie na wniosek zainteresowanego.
Marcin Czwakiel
Kancelaria Adwokatów Czwakiel i Wspólnicy