Prawo w pigułce: alimenty na rzecz rodziców
Obowiązek alimentacyjny nie dotyczy tylko dzieci i małżonka, lecz obejmuje również rodziców. W tym przypadku alimenty mają na celu zaspokoić usprawiedliwione potrzeby życiowe rodzica, który – pomimo swoich starań – nie jest w stanie zaspokoić tych potrzeb. Uściślając, chodzi o sytuację, gdy rodzic, nie jest w stanie utrzymać się z pieniędzy i majątku, który posiada. Wówczas może żądać alimentów od swojego dziecka.
Zasadą jest, że osoba ubiegająca się o alimenty zawsze musi wskazać i wykazać, jakie środki pieniężne posiada i jakie ma wydatki codzienne. Najczęściej osoby uprawnione podają wśród kosztów: opłaty na mieszkanie/dom (czynsz najmu, opłaty na rzecz wspólnoty mieszkaniowej), opłaty za wodę, energię, koszty zakupu opału na zimę, koszty ubezpieczeń, wydatki na jedzenie, wydatki na leki, wydatki na pokrycie kosztów wizyt u lekarzy, wydatki na odzież i obuwie. Bardzo często osoby uprawnione do alimentów (np. rodzice) podają, że nie mają już możliwości zwiększenia swoich dochodów, gdyż stan ich zdrowia nie pozwala im na podjęcie zatrudnienia. Nie bez znaczenia pozostaje też wiek rodziców, którzy chcą otrzymywać alimenty od swoich dzieci. Rodzic może domagać się alimentów od dziecka dopiero wtedy, kiedy nie ma małżonka. Bowiem zgodnie z kodeksem rodzinnym, obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności obciąża małżonka. Może się jednak zdarzyć także sytuacja, że ów małżonek nie jest w stanie realizować świadczeń alimentacyjnych.
Rodzic może ubiegać się od dziecka alimentów, gdy: 1) pozostaje w niedostatku – co oznacza, że nie posiada środków finansowych i majątkowych pozwalających na zaspokojenie swoich usprawiedliwionych potrzeb, 2) dziecko jest pełnoletnie i posiada środki finansowe, a także możliwości zarobkowe pozwalające na zaspokajanie potrzeb alimentacyjnych rodzica, 3) wypełnianie obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie wywoła sytuacji, w której potrzeby rodziny dziecka nie będą w pełni zaspokajane, 4) rodzic żądający alimentów nie ma małżonka, który były zobowiązany do spełniania obowiązku alimentacyjnego, lub nie może tego obowiązku wypełnić.
Pozwane dziecko z kolei może się bronić i udowadniać w sądzie, że żądanie rodzica jest niezasadne lub też, że nie ma możliwości alimentować rodzica. To na dziecku spoczywa obowiązek wskazywania i udowadniania, że małżonek rodzica posiada środki finansowe bądź możliwości zarobkowe, które pozwolą na zaspokojenie potrzeb rodzica. Zawinione działania rodzica, doprowadzające go do złej sytuacji majątkowej, mogą stanowić podstawę do tego, aby sąd oddalił złożony przez niego pozew o alimenty. Do takiej sytuacji zaliczyć można np. nałogowe uprawianie hazardu.
Kolejnym zagadnieniem pojawiającym się w tego rodzaju sprawach, jest kwestia utraconej przez rodzica władzy rodzicielskiej. Przepisy nie przewidują w takiej sytuacji wyłączenia obowiązku alimentacyjnego. Aby sąd oddalił żądanie rodzica pozbawionego uprzednio władzy rodzicielskiej należy wykazać, że jego sytuacja majątkowa jest wynikiem jego zawinionych działań. Pod uwagę sąd może wziąć również fakt, że rodzic nie interesował się dzieckiem lub też sam nie wypełniał obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, od którego teraz żąda alimentów. Okoliczności te, o ile zostaną udowodnione, umożliwią sądowi oddalenie pozwu, w oparciu o tzw. zasady współżycia społecznego.
Nie istnieje również możliwość, aby zabezpieczyć się, na przyszłość, przeciwko żądaniu przez rodziców alimentów. Prawo nie przewiduje możliwości takiego zabezpieczenia. Nie ma też możliwości, aby rodzic zrzekł się prawa do alimentów.
Marcin Czwakiel
Kancelaria Adwokatów Czwakiel i Wspólnicy