Przy rozstaniu rodziców najwięcej emocji, obok alimentów, budzą zwykle kwestie kontaktów z dzieckiem. W praktyce zdarza się, że jeden z rodziców utrudnia spotkania, odwołuje je w ostatniej chwili, nie odbiera telefonu albo nastawia dziecko przeciwko drugiemu z rodziców. Powstaje pytanie: czy taka relacja – więź między rodzicem a dzieckiem – jest chroniona przez prawo również jako dobro osobiste, tak samo jak dobre imię czy prywatność?
Polskie przepisy stanowią ogólnie, że tzw. dobra osobiste człowieka podlegają ochronie. Należą do nich m.in. godność, cześć, dobre imię, wizerunek czy życie prywatne. Lista owych dóbr osobistych nie jest zamknięta, a tym samym o tym, czy coś wchodzi w jej zakres, rozstrzyga praktyka sądownicza. Początkowo ochrona więzi rodzinnych, obejmowała sprawy dotyczące śmierci osoby bliskiej. Dziś jednak coraz częściej temat ten wraca w sporach między żyjącymi rodzicami.
W zakresie obejmującym kontakty z dzieckiem, problem pojawia się wtedy, gdy jeden z rodziców nie respektuje sposobu kontaktów ustalonych przez sąd. Standardem jest, że jeżeli mimo wyroku sądu, spotkania się nie odbywają, to sąd może zagrozić rodzicowi, postępującemu niewłaściwie, nakazaniem zapłaty pewnej kwoty za każde naruszenie, na rzecz pokrzywdzonego rodzica. W skrajnych przypadkach możliwa jest nawet zmiana decyzji dotyczącej władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem.
Coraz częściej pojawia się jednak pytanie, czy rodzic, którego relacja z dzieckiem jest celowo niszczona, może także domagać się zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę? Chodzi o sytuacje długotrwałe i poważne – gdy dziecko jest systematycznie izolowane, przez co więź z drugim rodzicem praktycznie zanika.
Sprawy tego typu są trudne zarówno emocjonalnie, jak i procesowo. Sąd musiałby ustalić, czy działanie było bezprawne i zawinione oraz czy rzeczywiście w wyniku tego działania doszło do poważnej krzywdy – zniszczenia więzi z dzieckiem. Ten fakt, wymagający wszak wiadomości specjalnych, oceniał będzie biegły sądowy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że szczególna więź rodzinna, między rodzicem a dzieckiem, również może być traktowana jako dobro osobiste. Tym samym podlega dodatkowej cywilnoprawnej ochronie.
Temat więzi rodzinnych pokazuje, że prawo coraz częściej dostrzega, jak ważne są relacje emocjonalne oraz ich ochrona. Aktualnie orzecznictwo zmierza w kierunku rozszerzenia tej ochrony, co należy uznać za krok w dobrą stronę. Każdy rodzic powinien pamiętać, że najważniejsze w takich sprawach jest dobro dziecka. Dziecko ma prawo do kontaktu z obojgiem rodziców, o ile nie zagraża to jego bezpieczeństwu. Bezprawne naruszanie tego prawa, dotyka bowiem nie tylko drugiego rodzica, ale także samo dziecko.
Marcin Czwakiel
Kancelaria Adwokatów Czwakiel i Wspólnicy