Nieco ponad rok temu, w maju 2023 r., w życie weszły przepisy umożliwiające tworzenie nowej instytucji – fundacji rodzinnej. Taki rodzaj fundacji jest już znany w wielu krajach, jednak w naszym porządku prawnym stanowi nowość. Warto poznać i zrozumieć czym jest fundacja rodzinna oraz jakie korzyści może przynieść jej utworzenie założycielom oraz ich rodzinom.
Fundacja rodzinna to specjalna forma prawna zaprojektowana do ochrony i efektywnego zarządzania majątkiem rodzinnym oraz umożliwienia jego sukcesji przez kolejne pokolenia. Fundacja jest odrębnym podmiotem prawnym, który posiada własny zarząd oraz organy decyzyjne. Podobnie jak „zwykłe” fundacje, tak również i fundacja rodzinna zakładana jest przez fundatora. To właśnie fundator przekazuje fundacji majątek początkowy, który musi mieć wartość co najmniej 100 000 zł. Beneficjentami fundacji rodzinnej zazwyczaj są członkowie rodziny fundatora oraz on sam. Fundacja działa na ich korzyść, umożliwiając im korzystanie z dochodów, a także innych korzyści płynących z zarządzanego majątku.
Fundację rodzinną można założyć na dwa sposoby. Pierwszym z nich jest „klasyczny” akt założycielski, który tworzy fundację w momencie jego sporządzenia. Drugim zaś sposobem jest założenie fundacji w drodze rozporządzenia testamentowego. W tym wypadku fundacja powstaje po śmierci fundatora, w chwili ogłoszenia testamentu.
Pierwszym z głównych celów fundacji rodzinnej jest ułatwienie sukcesji majątku. Eliminuje ona konieczność przechodzenia przez skomplikowane procedury spadkowe, co znacznie upraszcza proces dziedziczenia. Po śmierci fundatora, fundacja może kontynuować swoją działalność przez wiele pokoleń, zapewniając beneficjentom stałe świadczenia i możliwość zarządzania majątkiem zgodnie ze statutem fundacji.
Kolejnym celem fundacji jest ochronamajątku przed roszczeniami wierzycieli fundatora i beneficjentów. Majątek przekazany do fundacji nie może być egzekwowany na poczet długów fundatora, co pozwala na jego bezpieczne pomnażanie. Wyjątkiem są zobowiązania alimentacyjne fundatora oraz zobowiązania powstałe przed założeniem fundacji, za które fundacja odpowiada do wysokości wniesionego majątku.
Wreszcie zaś fundacja rodzinna ma możliwość efektywnego pomnażania majątku poprzez reinwestowanie uzyskanych dochodów. Dochody te mogą pochodzić z różnych źródeł, takich jak dywidendy, sprzedaż udziałów, czy działalność gospodarcza. Nie podlegają one opodatkowaniu do momentu wypłaty świadczeń beneficjentom. Dzięki temu zwiększa się ilość środków przeznaczonych na dalsze inwestycje, a beneficjenci mogą korzystać z funduszy w formie świadczeń.
Fundacja rodzinna oferuje również liczne korzyści podatkowe. Wniesienie majątku do fundacji jest neutralne podatkowo, a sama fundacja jest zwolniona z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) do momentu wypłaty świadczeń. Podatek CIT wynosi 15% i odprowadzany jest dopiero w momencie wypłaty świadczeń. Beneficjenci, którzy są najbliższą rodziną fundatora, są zwolnieni z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), składki zdrowotnej oraz daniny solidarnościowej.
Działalność gospodarcza fundacji rodzinnej jest jednak ograniczona do określonego w ustawie zakresu. Fundacja może m.in. zbywać mienie, wynajmować nieruchomości, uczestniczyć w spółkach handlowych, obracać papierami wartościowymi, udzielać pożyczek czy prowadzić gospodarstwo rolne. Przekroczenie działalności ustawowej skutkuje sankcyjną stawką 25% podatku CIT. Fundacje rodzinne, choć w Polsce to nowość, oferują szerokie możliwości efektywnego zarządzania i ochrony majątku rodzinnego. Warto zatem zrozumieć ich potencjał i rozważyć korzyści płynące z ich założenia.
Marcin Czwakiel
Kancelaria Adwokatów Czwakiel i Wspólnicy