Prawo w pigułce: ograniczone prawa rzeczowe – służebność
Służebność to ograniczone prawo rzeczowe, ustanowione na cudzej nieruchomości, które zapewnia uprawnionemu określone uprawnienia związane z nieruchomością obciążoną. Służebność ogranicza wykonywanie prawa własności nieruchomości, w celu umożliwienia prawidłowego korzystania z innej, sąsiedniej nieruchomości albo celem zapewnienia zaspokojenia określonych potrzeb uprawnionego. Służebności dzielą się na gruntowe, osobiste oraz przesyłu.
Służebność gruntowa polega na obciążeniu czyjejś nieruchomości (nieruchomość obciążona) na rzecz każdorazowego właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej) określonym prawem. Służebność gruntowa może przybrać różne formy: 1) właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, 2) właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, 3) właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują. Podstawowym przykładem służebności gruntowych są: służebność drogi koniecznej, przechodu czy przejazdu. Służebność gruntowa powinna być wykonywana w taki sposób, żeby jak najmniej utrudniała korzystanie z nieruchomości obciążonej. Służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć lub gdy na nieruchomości obciążonej istnieje od lat dziesięciu stan rzeczy sprzeczny z treścią służebności. Jednocześnie w każdym czasie właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem. Warunkiem przy tym jest, aby w wyniku zmiany sytuacji faktycznej, służebność stała się dla niego szczególnie uciążliwa. Dodatkowo służebność znoszona nie może być niezbędna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej. Jeżeli zaś służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez wynagrodzenia.
Służebność osobista polega na obciążeniu nieruchomości na rzecz określonej osoby fizycznej. Najczęściej obejmuje ona prawo do wyłącznego korzystania z określonej części Nieruchomości, np. w domu jednorodzinnym służebność mieszkania może obejmować położone na parterze pokój, łazienkę i kuchnię. Służebność osobista różni się od służebności gruntowej tym, iż przysługuje wyłącznie konkretnej, oznaczonej osobie i wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego. Ponadto jest to służebność niezbywalna, co oznacza, że nie można jej przenieść na inną osobę. Zmiana właściciela zarówno nieruchomości obciążonej, jak i władającej, nie ma żadnego wpływu na istnienie służebności osobistej przysługującej uprawnionemu.
Trzeci rodzaj służebności, służebność przesyłu, polega na obciążeniu nieruchomości uprawnieniem przedsiębiorcy, umożliwiającym mu korzystanie z nieruchomości, w oznaczonym zakresie, dla potrzeb budowy i korzystania z urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych urządzeń podobnych, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Służebność przesyłu wygasa najpóźniej wraz z zakończeniem likwidacji przedsiębiorstwa, na rzecz, którego została ona ustanowiona.
Marcin Czwakiel
Kancelaria Adwokatów Czwakiel i Wspólnicy