Wydanie listu gończego to działanie organów ścigania, które jest niezwykle istotne z punktu widzenia osoby poszukiwanej. Jego wydanie wywołuje bezpośrednie konsekwencje oraz prowadzi do natychmiastowych skutków w postaci działań prokuratury i policji.
Pierwszym etapem, przed wydaniem listu gończego, jest wydanie zarządzenia o poszukiwaniu. Zarządzenie to wydaje prokurator lub sąd. Na podstawie tego zarządzenia mogą zostać przeprowadzone poszukiwania lokalne lub ogólnokrajowe. Poszukiwanie można prowadzić wyłącznie wobec osoby podejrzewanej o popełnienie przestępstwa. Wszystkich niezbędnych działań poszukiwawczych dokonuje policja. Trzeba jednak wiedzieć, że o poszukiwaniu zostają powiadomione nie tylko jednostki policji, ale też służby graniczne. Rozpocząć poszukiwanie można tylko wtedy, gdy ustalone zostanie, że osoba podejrzewana: nie przebywa w miejscu pobytu, członkowie jej rodziny nie wiedzą gdzie przebywa oraz nie ustalono w inny sposób, np. poprzez wywiad policji lub kuratora, gdzie faktycznie można poszukiwaną osobę zastać. Jeżeli, mimo przeprowadzonych poszukiwań, nie odnaleziono poszukiwanego, to zostanie wydany za nim list gończy. Jeśli policja uzyska informacje, że poszukiwana osoba próbuje ukrywać się poza granicami kraju, to może rozesłać za nią międzynarodowy list gończy. W ramach Unii Europejskiej nazywa się on Europejskim Nakazem Aresztowania (ENA).
List gończy to postanowienie prokuratora lub sądu o poszukiwaniu określonej osoby. Co ważne, poszukiwany na tej podstawie może być podejrzany, oskarżony lub skazany – nie ogranicza się to wyłącznie do jednej grupy. List gończy można wystawić w stosunku do oskarżonego o popełnienie w zasadzie każdego czynu. Przepisy nie przewidują ograniczeń w jego wydaniu. Najważniejszy jest fakt zaistnienia okoliczności utrudniających policji doprowadzenie na przesłuchanie – jeżeli okoliczności wskazują na to, że dana osoba się ukrywa lub unika służb. W takiej sytuacji wystawienie listu gończego jest bardzo prawdopodobne. List gończy można wydać tylko wtedy, gdy wydane zostało (wcześniej lub równocześnie) postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, a podejrzany, oskarżony lub skazany się ukrywa. Ukrywanie się powinno być co najmniej uprawdopodobnione. Dla wydania listu gończego dotyczącego osoby skazanej wystarczy prawomocny wyrok skazujący. List gończy zostanie wydany, gdy skazany nie stawi się do zakładu karnego, celem odbycia prawomocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności. Zażalenie na wydanie listu gończego nie przysługuje. Przysługuje natomiast zażalenie na tymczasowy areszt, który został równolegle zastosowany.
Co dzieje dalej, gdy osoba poszukiwana zostanie zatrzymana? Najczęściej aresztowanie osoby poszukiwanej, po zatrzymaniu, następuje na czas 7 lub 14 dni. W tym czasie dokonywane jest jej przesłuchanie. Po przeprowadzeniu przesłuchania prokurator podejmuje decyzje: albo od razu zwalnia tę osobę z aresztu, albo występuje do sądu o dalsze stosowanie aresztu tymczasowego. W przypadku skierowania wniosku o dalsze zastosowanie tymczasowego aresztowania obowiązkowe jest doprowadzenie do sądu najszybciej, jak to tylko jest możliwe. Sąd wydaje swoją decyzję po przesłuchaniu podejrzanego. Może przychylić się do wniosku prokuratora i dalej stosować tymczasowy areszt. Wyznacza wówczas czas jego trwania. Może też wniosku nie uwzględnić i zastosować inne środki np. dozór policji czy poręczenie majątkowe. Osoby prawomocnie skazane, po zatrzymaniu, zostają przez policję doprowadzone do najbliższego zakładu karnego.
Warto wiedzieć również, że list gończy może być rozpowszechniany przez radio, telewizję prasę, plakaty, Internet. Za pomaganie w ukrywaniu się lub ucieczce osoby poszukiwanej listem gończym grozi odpowiedzialność karna. List gończy nie wygasa, a przestaje istnieć w dwóch wypadkach: zostanie odwołany przez prokuratora lub sąd, albo gdy osoba poszukiwana zostanie, na jego podstawie, zatrzymana.
Aby sprawdzić czy jest się osobą poszukiwaną listem gończym można skorzystać z informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Takich informacji udzielają odpowiednie biura znajdujące się w sądach okręgowych i niektórych sądach rejonowych. Opłata za udzielenie informacji o poszukiwanych listem gończym wynosi 50 złotych.
Marcin Czwakiel
Kancelaria Adwokatów Czwakiel i Wspólnicy